HomecaretNews & Trends

Thanh toán không dùng tiền mặt – Xu hướng không thể đảo ngược của thời đại

BambuUP09 Thg 03 2021

Sau sự bùng phát của đại dịch Covid-19, nhiều ngân hàng Việt Nam chạy đua thực hiện chuyển đổi số và mở rộng hệ sinh thái thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM). Tuy nhiên nhiều người tiêu dùng đã thừa nhận chính lợi ích của phương thức TTKDTM đã giữ chân họ và hình thành một xu hướng mới. Cùng BambuUP tìm hiểu thêm trong bài viết sau

Trong Tọa đàm “Người tiêu dùng thông minh trong kỷ nguyên 4.0” do BambuUP chủ trì tại Triển lãm Quốc tế Đổi mới sáng tạo Việt Nam VIIE 2021, các diễn giả đã cùng thảo luận về  tốc độ phát triển và ảnh hưởng mạnh mẽ của thanh toán phi tiền mặt đối với  người tiêu dùng hiện nay. 

Có thể là hình ảnh về 5 người, mọi người trên sân khấu và mọi người đang đứng
Tọa đàm “Người tiêu dùng thông minh trong kỷ nguyên 4.0” do BambuUP chủ trì tại Triển lãm Quốc tế Đổi mới sáng tạo Việt Nam VIIE 2021

Hướng đến việc phát triển một hệ thống thanh toán phi tiền mặt toàn diện, Việt Nam đã đạt được những thành tựu nhất định trong phương thức TTKDTM, đồng thời đứng trước những bài toán cần tiếp tục giải quyết.

Sự phát triển mạnh mẽ của thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam 4 năm qua: 

Nhận thức rõ vai trò và tầm quan trọng của TTKDTM, cuối năm 2016, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án phát triển TTKDTM tại Việt Nam giai đoạn 2016-2020 với mục tiêu: giảm dần tập quán sử dụng thanh toán tiền mặt trong xã hội, giảm chi phí xã hội liên quan đến tiền mặt, giảm tỷ lệ tiền mặt trong lưu thông tính trên GDP. Đồng thời, nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát của các cơ quan quản lý nhà nước, minh bạch hóa các hoạt động thanh toán trong nền kinh tế và thu nhập cá nhân trong xã hội, góp phần vào công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và tội phạm kinh tế…

person holding black and silver dslr camera
Kỹ thuật QR Code…

Tiếp đó, năm 2018, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đẩy mạnh thanh toán qua ngân hàng đối với dịch vụ công: thuế, điện, nước, học phí, viện phí và các chương trình an sinh xã hội; Ban hành Bộ tiêu chuẩn cơ sở về thẻ chip nội địa và kỹ thuật QR Code làm cơ sở cho các tổ chức tín dụng, tổ chức trung gian thanh toán áp dụng nhằm tăng khả năng thanh toán liên thông, tăng cường an toàn, bảo mật giao dịch khách hàng… 

Mới đây, ngày 26/5/2020, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 22/CT-TTg nhằm thúc đẩy phát triển TTKDTM, thanh toán điện tử đạt được các mục tiêu của Quyết định số 2545/QĐ-TTg, đặc biệt trong bối cảnh diễn biến phức tạp của dịch bệnh Covid-19.

Thành quả là đến nay, có:

  • 78 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán qua internet và 45 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán di động, với số lượng giao dịch lên đến vài trăm triệu tỷ đồng (tính đến cuối tháng 8/2020, theo Ngân hàng Nhà nước (NHNN)).
  • Số tài khoản cá nhân đạt 95,6 triệu tài khoản, tăng 45,5% so với cùng kỳ năm 2016.
black Android smartphone
Tốc độ tăng trưởng dịch vụ ngân hàng di động (Mobile Banking) thời gian qua là 200%.
  • Khoảng 30 triệu người sử dụng hệ thống thanh toán ngân hàng mỗi ngày, tốc độ tăng trưởng dịch vụ ngân hàng di động (Mobile Banking) thời gian qua là 200%.
  • Thanh toán qua POS đạt hơn 218 triệu món với 382.860 tỷ đồng, tăng tương ứng 176,5% và 139,5% so với cùng kỳ năm 2016;
  • Thanh toán qua ATM đạt 660 triệu món với hơn 1,818 triệu tỷ đồng, tăng tương ứng 38,7% và 53,8% so với cùng kỳ năm 2016.
  • Số lượng và giá trị thanh toán qua kênh Internet đạt 282,4 triệu giao dịch với 17,4 triệu tỷ đồng, tăng tương ứng 262,5% và 353,1% so với cùng kỳ năm 2016.
  • Đặc biệt, số lượng và giá trị thanh toán qua kênh điện thoại di động đạt 682,3 triệu giao dịch với gần 7,2 triệu tỷ đồng, tăng trưởng vượt bậc 981% và 794% so với cùng kỳ năm 2016.
  • Tính đến cuối năm 2019, trên toàn quốc có khoảng 18.900 ATM và 282.900 máy POS (tăng tương ứng 17,3%; 44,5% so với cùng kỳ năm 2018).
  • 9 hệ thống TTKDTM chính gồm: 
person using white tablet computer on table
9 hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt
  1. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng (IBPS):
  2. Hệ thống thanh toán bù trừ điện tử tự động:
  3. Hệ thống thanh toán nội bộ của từng ngân hàng thương mại (NHTM);
  4. Các hệ thống thanh toán song phương;
  5. Hệ thống thanh toán ngoại tệ VCB – Money;
  6. Hệ thống thanh toán chứng khoán do BIDV quản lý, vận hành;
  7. Hệ thống thanh toán thẻ;
  8. Hệ thống SWIFT: chuyển ngoại tệ và các giao dịch thanh toán quốc tế.
  9. Hệ thống thanh toán qua internet và điện thoại di động

Hiện nay, các nhà mạng viễn thông cũng tham gia tích cực vào quá trình thanh toán không dùng tiền mặt thông qua nhiều hình thức, trong đó nổi bật là dịch vụ Mobile Money. Dịch vụ mới này cho phép, người dân được gửi tiền vào nhà mạng cho dù không có tài khoản tại NHTM, hoặc có thể dùng tiền trong tài khoản điện thoại của mình để gửi cho nhau, mua hàng hóa với giá trị nhỏ. Tại Việt Nam, Công ty Cổ phần dịch vụ Di động trực tuyến (M_Service) đã được NHNN cấp phép cung cấp dịch vụ ví và dịch vụ chuyển tiền, thu hộ/chi hộ…

  • 7+ Các công nghệ tiên tiến trong TTKDTM: 
  1. Xác thực vân tay,
  2. Nhận diện khuôn mặt,
  3. Mã phản hồi nhanh (QR Code),
  4. Xác thực điện tử (eKYC)
  5. Mã hóa thông tin thẻ,
  6. Thanh toán phi tiếp xúc,
  7. Công nghệ mPOS...
black smartphone
Hệ thống xác thực vân tay
person holding white POS machine
Mã hóa thông tin thẻ

Ngày 20/01/2020, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đã phê duyệt quy trình định danh khách hàng đơn giản và gián tiếp từ xa bằng phương thức điện tử trực tuyến (eKYC). 

Ông Trương Quang Việt - Phó Tổng Giám Đốc Tổng Công ty Dịch Vụ Số Viettel nhận định: “Đây chính là cú hích cho thanh toán điện tử tại Việt Nam. Công nghệ này không chỉ tạo điều kiện cho NTD ở vùng sâu vùng xa mà còn nâng cao trải nghiệm và độ bảo mật khách hàng”. 

Cơ sở hạ tầng và công nghệ phục vụ TTKDTM, nhất là các phương thức thanh toán điện tử tiếp tục được chú trọng đầu tư, cập nhật và phát triển với kỹ thuật, công nghệ tiên tiến để cung ứng các dịch vụ phương tiện thanh toán hiện đại, đa dạng trên toàn quốc và thích ứng với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. 

silver samsung galaxys 7 edge
Tuy nhiên, hoạt động thanh toán phi tiền mặt vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức

Tuy nhiên, hiện nay hoạt động TTKDTM trong nền kinh tế vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức, cụ thể:

  • Hành lang pháp lý trong lĩnh vực thanh toán điện tử vẫn chưa hoàn thiện và đồng bộ, mặc dù thời gian qua đã được cải thiện nhiều. Các chính sách về TTKDTM chưa có đột phá đáng kể, chưa luật hóa các hoạt động TTKDTM. Các quy định còn nhiều bất cập, chưa theo kịp sự phát triển của thị trường, nhiều dịch vụ mới ra đời nhưng hành lang pháp lý chưa được thiết lập cụ thể (như tiền ảo, tiền điện tử…) để tạo môi trường phát triển dịch vụ và hình thành cơ chế bảo vệ các chủ thể, khách thể trong hoạt động cũng như xây dựng quy trình giải quyết tranh chấp hiệu quả, khách quan.
  • TTKDTM ở Việt Nam chưa phát triển như kỳ vọng, tỷ lệ giao dịch sử dụng tiền mặt còn cao. Theo Tập đoàn Dữ liệu quốc tế (IDG) năm 2019, gần 40% số dân Việt Nam có tài khoản ngân hàng nhưng vẫn còn 80% chi tiêu hằng ngày sử dụng tiền mặt, 98% sử dụng tiền mặt khi thanh toán các mặt hàng dưới 100 nghìn đồng và có tới gần 85% giao dịch tại ATM là giao dịch rút tiền. Chỉ tiêu tỷ lệ tiền mặt trên tổng phương tiện thanh toán vẫn còn cao so với mục tiêu đã đề ra tại Quyết định số 2545/QĐ-TTg (đến ngày 31/12/2019 là 11,33%).
  • Việc sử dụng tiền mặt vẫn còn khá phổ biến trong các giao dịch dân sự của người dân, nhất là ở địa bàn nông thôn, vùng sâu, vùng xa; thanh toán điện tử trong thương mại điện tử còn thấp. Nguyên nhân chính là do thói quen tiêu dùng bằng tiền mặt đã ăn sâu vào tiềm thức của người dân, tâm lý e ngại khi tiếp cận với công nghệ thanh toán mới, cũng như lo ngại về an ninh an toàn và chi phí khi sử dụng các phương thức thanh toán điện tử nên việc triển khai TTKDTM gặp nhiều khó khăn.
  • Hạ tầng cơ sở và trang thiết bị kỹ thuật phục vụ cho hoạt động TTLDTM còn kém hiệu quả, chưa tương xứng với tiềm năng. Hiện nay, các tổ chức tài chính (gồm ngân hàng, trung gian thanh toán và ví điện tử) đều xây dựng hệ thống trang thiết bị thanh toán riêng tại một điểm chấp nhận thanh toán, do vậy, vừa lãng phí lại không tận dụng được hạ tầng chung. Các hình thức thanh toán mới như QRCode, sinh trắc học... bắt đầu phát triển nhưng chưa được quy hoạch, đánh giá để triển khai diện rộng.
  • Việc TTKDTM hiện nay còn thiếu đồng bộ giữa các trung gian thanh toán và các đơn vị cung ứng hàng hóa, dịch vụ. Các ngân hàng và công ty Fintech chịu trách nhiệm lớn về việc cung cấp các phương tiện thanh toán cho người dân, nhưng các đơn vị cung ứng dịch vụ, hàng hóa mới là nơi để người dân thực hiện việc TTKDTM chưa nhiều. Tại nhiều đơn vị cung ứng dịch vụ, hàng hóa, người dân vẫn chưa thể áp dụng các phương tiện TTKDTM...

Để giải quyết các bài toán khó này, bên cạnh việc khuyến khích và đưa nhiều giải pháp thuận lợi cho người dân sử dụng các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt, cần nhiều giải pháp mạnh tay hơn nữa về kỷ cương, kỷ luật, lấp đầy các khoảng trống hành lang pháp lý

Đăng ký BambuUP Weekly Newsletter để đi trước một bước về xu hướng công nghệ, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp của tương lai: BambuUP - Weekly Newsletter For Startup Founders, Corporation C-Suite, Investors!

BambuUPNgười dùng tại Publish

back to top